بیماری فشارخون یکی از عوامل خطر افرین بیماری قلبی عروقی است که می تواند باعث نارسایی قلبی, سکته قلبی و بزرگ شدن عضله ی قلب شود. افراد فشارخونی سه برابر دیگران سکته می کنند و فشار خون بالا علت شایع نارسایی قلبی در دنیاست. همچنین بیماری فشار خون بدون علایم خاصی به اندام های حیاتی دیگر از جمله کلیه اسیب می زند و به همین دلیل به ان قاتل خاموش گفته می شود و فقط زمانی فرد دارای علایم است که دچار بحران فشار خون گردد.
در جامعه امریکا 30 -20 درصد افراد دارای بیماری فشار خون هستند که در 95 - 90 درصد موارد علت شناخته شده ای ندارد و به ان فشار خون اساسی گفته می شود. مطالعات زیادی نشان داده اند که عواملی چون سن , جنس و سابقه ی خانوادگی و عوامل روانی اجتماعی مثل استرس و سبک کنار امدن, افسردگی , استرس شغلی و فرسودگی شغلی , حمایت اجتماعی و وضعیت اجتماعی اقتصادی هم چنین عوامل مرتبط با سبک زندگی شامل اضافه وزن و چاقی, مصرف الکل , رژیم غذایی ناسالم و عدم فعالیت فیزیکی می تواند بر شیوع و پیش اگهی این بیماری اثر گذارد.
براساس تحقیقاتی که اخیرا توسط دانشگاه علوم پزشکی تهران و شهید بهشتی در کشورمان انجام شده , میزان بیماری فشار خون بیشتر در زنان گزارش گشته است که می توان در بررسی علل ان, اضافه وزن بیشتر زنان ایرانی نسبت به زنان امریکایی را در نظر داشت در حالیکه اضافه وزن مردان ایرانی از مردان امریکایی کمتر است .
همچنین در امریکا بیماری فشار خون بیشتر در سیاه پوستان گزارش شده است در حالیکه در آسیا ژاپنی ها بیشتر مورد نظر بوده و تحقیقات زیادی در این زمینه در کشور ژاپن انجام شده است . در این مقاله ابتدا بررسی شده است که فشار خون چیست , منظور از بیماری فشار خون, انواع علل و پیامد این بیماری چیست و سپس عوامل روانی و عوامل مرتبط با سبک زندگی بررسی شده است.
در اخر مداخلات روان شناسی سلامت در این خصوص شرح داده شد.
فشار خون چیست؟
فشار خون میزان نیرویی است که به جدار سرخرگ ها وارد می شود تا  خون در سراسر بدن گردش پیدا کند . فشار خون شامل :
الف) فشار خون سیستولیک یا ماکزیمم : زمانی است که قلب میزند.
ب) فشار خون دیاستولیک یا مینیمم : زمانی است که قلب شل می شود.
فرمول فشار خون :
مقاومت محیطی x برون ده قلبی = فشار خون
تعداد ضربان قلب x حجم ضربه ای = برون ده قلبی
در هرضربه بطور متوسط 50 سی سی خون از قلب خارج می شود( حجم ضربه ای ) و اگر در هر دقیقه قلب 100 , ضربه بزند, بطور متوسط در هر دقیقه ۵۰۰۰سی سی یا 5 لیتر خون از قلب خارج می شود ( برون ده قلبی )
فشار خون حاصل حجم ضربه ای , تعداد ضربان قلب و مقاومت محیطی ( عروقی ) می باشد و افزایش در هرکدام از اینها , فشار خون را افزایش می دهد.
مقاومت محیطی ( عروقی ) x ضربان قلب x حجم قلب = فشار خون
منظور از مقاومت محیطی , مقاومت عروق  است که خون در داخل ان جریان می یابد هرچقدر که از قلب دورتر شویم , مقاومت عروقی بالاتر است و در نتیجه فشار خون بالاتر است به همین دلیل فشار خون مچ پا از فشار خون دست بالاتر است.
همچنین باید در نظر داشت که افرادی که سال های زیادی است فشار خون دارند مقاومت عروقی در انها بالا می باشد چرا که براساس قانون اهم , فشار با جریان نسبت مستقیم دارد در حالیکه با مقاومت نسبت عکس دارد. فردی که سالیان زیادی است فشار خون دارد و جریان خون زیاد است , افزایش مقاومت محیطی به دلیل کنترل جریان خون ایجاد شده است .
هیپرتانسیون ( بیماری فشار خون)
هرگاه در 3 نوبت متفاوت در حالت استراحت کامل فشارخون سیستول بیش از 140 میلی متر جیوه و فشار خون دیاستول بیش از 90 میلی متر جیوه باشد فرد دارای هیپرتانسیون است که خود براساس شدت شامل موارد زیر می باشد:
1- خفیف ( مرحله اول )
2- متوسط ( مرحله دوم)
3- شدید ( مرحله سوم )
انواع هیپرتانسیون
1- هیپرتانسیون ایزوله ( منفرد) سیستولیک :
در این نوع فشار خون سیستولیک بیش از 140 ولی فشار خون دیاستولیک طبیعی است . این فشار خون در افراد مسن شایع است.
2- هیپرتانسیون ناشی از روپوش سفید :
توصیف کننده ی درصد بزرگی از هیپرتانسیون در افرادی است که فشار خون انها هنگامی که در خانه و در ارامش اندازه گیری می شود بیشتر است . براساس فرضیه های فعلی 20-10 درصد از بیمارانی که در مطب پزشک خود هیپرتانسیون هستند, در خارج از مطب فشار خون طبیعی دارند. فشار خون ناشی از روپوش سفید در میان افراد مسن و زنان حامله شایعتر است.
3- هیپرتانسیون ناپایدار یا مرزی:
فشار شریانی در اغلب افراد حالت نوسانی دارد, حالا چه شخص فشار خون طبیعی داشته باشد و چه هیپرتانسیون باشد . بیمارانی که به عنوان فشار خون ناپایدار طبقه بندی می شوند افرادی هستند که برخی اوقات و نه همیشه دارای فشار شریانی در محدوده ی هیپرتانسیون می باشند. این بیماران اغلب تحت عنوان هیپرتانسیون مرزی تقسیم بندی می شوند.
4 -هیپرتانسیون تسریع شده :
فشار خون دیاستول در فرد فشار خونی به ناگهان بیش از 120 میلی متر جیوه می شود. در معاینه ی فوندوسکوپیک ( دیدن ته چشم و بررسی عروق شبکیه ) , ماکولارنگ پریده و اطراف ان پرخون است.
5- هیپرتانسیون بدخیم :
در این بیماری فشار خون دیاستول به بیش از 140 میلی متر جیوه می رسد . در معاینه ی فوندوسکوپیک اطراف ماکولا مایع جمع شده است . یعنی از جدار شریان ها , مایع خارج شده است و فرد علائم مگس پرانی , تلوتلوخوردن, حتما تهوع و استفراغ و سردرد شدیدی دارد واگر اورژانسی کنترل نشود, فرد دچار خون ریزی مغزی و مرگ می شود.
عوارض هیپرتانسیون
به فشار خون , قاتل خاموش گفته می شود چون بدون علائم مشخصی به  اندام های حیاتی بدن آسیب می رساند و فقط زمانی دارای علائم است که فرد دچار بحران فشار خون شود که در این صورت فرد دارای سردرد و در مواردی تهوع و استفراغ است.
در هیپرتانسیون , قلب , کلیه , مغز و عروق درگیر می شوند. در مورد عوارض فشار خون در هر ارگان باید به دو نکته توجه داشت:
1- عوارض hypertensive
2- عوارض arteriosclerosis ( سفت و سخت  شدن سرخرگ ها)
عوارض هیپرتانسیودر قلب شامل نارسایی قلبی , ضخیم شدن جدار قلب و تنگی دریچه ی ائورت است. عوارض ارتریو اسکلروزیس شامل حمله ی قلبی یا  انفاکتوس می باشد.
منظور از نارسایی قلب بیماری است که برون ده قلب پاسخگوی نیاز سلول های بدن نیست.
شایع ترین علت نارسایی قلب در دنیا فشار خون می باشد.
همچنین فشار خون باعث بسته شدن عروق کرونری قلب و ا یجاد حمله ی قلبی می شود. باید توجه داشت که افراد مبتلا به فشار خون سه برابر دیگران در معرض حمله ی قلبی هستند.  عوارض هیپرتنسیو فشار خون در مغز , خون ریزی مغزی , کما و مرگ است و عواض ارتریو اسکلروزیس در مغز سکته مغزی است.

عوارض هیپرتنسیون  فشار خون در کلیه بصورت نارسائی کلیه است و عوارض ارتریو اسکلروزیس در کلیه , تنگی شریان کلیه می باشد.
عوارض هیپرتنسیون فشار خون در عروق شبکیه , خون ریزی ته چشم و کوری ناگهانی است.
ممکن است کوری نصف بینایی باشد که یک چشم فرد کاملا می بیند ولی یک چشم فرد در قسمت داخلی دید ندارد و فقط دید خارجی دارد. عوارض , ارتریواسکروتیک در شبکیه ترومبوز ( ایجاد لخته خونی ) شریان شبکیه است .
همچنین عوارض ارتریو اسکروتیک در عروق پا باعث لنگیدن متناوب می شود .
چرا استرس باعث هیپرتانسیون حاد می شود؟
همان طوری که قبلا بیان شد, فشار خون حاصل حجم ضربه  ای , تعداد ضربان قلب و مقاومت محیطی ( عروقی) است که استرس با اثر بر هر سه متغیر , میزان فشار خون را افزایش می دهد.
الف) تعداد ضربان قلب:
استرس باعث افزایش فعالیت سمپاتیک و افزایش ترشح نوراپی نفرین از انتهای این اعصاب می شود. ثانیا اعصاب سمپاتیک قسمت مرکزی غده ی فوق کلیه را تحریک کرده و با  افزایش ترشح اپی نفرین از این قسمت نیز تعداد ضربان قلب را افزایش می دهد.
ب) حجم ضربه ای:
استرس ترشح هورمون محرک غده ی فوق کلیه را افزایش می دهد که این هورمون با اثر بر قسمت قشری غده ی کلیه و با افزایش ترشح الدوسترون باعث افزایش جذب سدیم و احتباس مایع می شود.
همچنین افزایش فعالیت سمپاتیک باعث انقباض عروق کلیه می شود که با کاهش پرفوزیون کلیوی, هورمون های رنین- انژیوتانسین ترشح می شود و جذب اب و نمک افزایش می یابد.
ج) مقاومت عروقی :
استرس با افزایش فعالیت سمپاتیک درجدار عروق وا نقباض جدار عروق , مقاومت محیطی را افزایش می دهد در نتیجه فشار خون افزایش می یابد.
چرا استرس باعث هیپرتانسین پایدار می شود؟
به دو دلیل زیر استرس باعث هیپرتانسیون پایدار می شود:
1- حساسیت زدایی با رورفلکس
2- افزایش ضخامت جدار سرخرگ ها
- حساسیت زدایی با رورفلکس :
در سرخرگ کاروتید که یکی از شاخه های سرخرگ ائورت است گیرنده هایی به نام بارورسپتور وجود دارد. این گیرنده ها به حجم ضربه ای حساس بوده و در صورت افزایش یا کاهش حجم ضربه ای با افزایش یا کاهش تعداد ضربان قلب , حجم ضربه ای را اصلاح می کنند. مثلا اگر حجم ضریه ای به جای 50 سی سی 30 , سی سی باشد , بارورسپتور تشخیص داده و حالا با تحریک سمپاتیک و ا فزایش تعداد ضربان قلب , حجم ضربه ای را اصلاح می کند و اگر حجم ضربه ای به جای 50 سی سی 80 , سی سی باشد, بارورسپتور با ساپرس کردن , سمپاتیک باعث می شود که پاراسمپاتیک غالب شود و با کاهش تعداد ضربان قلب , حجم ضربه ای را اصلاح می کند . استرس در دراز مدت , این حساسیت بارورسپتور ها را از بین می برد.
- افزایش ضخامت جدار سرخرگ ها:
استرس در دراز مدت با افزایش انقباضات جدار عروق, باعث افزایش ضخامت می شود, که این افزایش ضخامت جدار سرخرگ ها باعث تنگ شدن مجرای سرخرگ می شود که خود عامل فشار خون پایدار است.
سبک زندگی و فشار خون
تحقیقات زیادی ارتباط عوامل زیر را با فشار خون به اثبات رسانیده اند که  این عوامل شامل :
1 چاقی و اضافه وزن
2 نوشیدن الکل
3 رژیم غذایی ناسالم
4 عدم فعالیت فیزیکی و سبک نشستن
5 سیگار کشیدن
چاقی و  اضافه وزن :
براساس تعریف WHO فرد نرمال باید شاخص توده بدنی 5 BMIو18 تا 9 و 24 داشته باشد و اگر BMI بیشتر از 25 باشد , شخص دارای اضافه وزن است و اگر BMI  بیشتر از 30 باشد فرد چاق محسوب می شود که خود دارای سه طبقه میباشد:
طبقه اول چاقی BMI بیش از , 30 طبقه دوم چاقی بیش از 35 و طبقه سوم چاقی بیش از 40 می باشد.
قابل ذکر است که شاخص توده ی بدنی از تقسیم وزن به کیلوگرم به مجذور قد به دست می اید. براساس این تعریف تخمین زده شده که 60 درصد مردان و 50 درصد زنان ایالات متحده اضافه وزن دارند و تعداد ان ها بیش از 97 میلیون بزرگسال براورد شده است. شیوع بالای چاقی یک مشکل عمومی سلامتی را نشان میدهد که زمینه ساز بیماری و مرگ و میر قلبی و عروقی است.
اطلاعات همه گیر شناختی هماهنگی ارتباط بین چاقی و فشار خون بالا را نشان می دهد. مطالعه ی قلب فرامینگهام اظهار می دارد که 65 درصد از عوامل خطر افرین فشار خون در زنان و 78 درصد در مردان می تواند به چاقی مرتبط باشد.
به علاوه چاقی بالای بدن به خصوص در صورت وجود چربی در درون شکم نسبت به چاقی قسمت پایین بدن ارتباط قوی تری با فشار خون دارد . همچنین در مطالعه ای که در کشور ترکیه بر روی 1761 نفر انجام شده است, شاخص توده ی بدنی, نسبت کمر به باسن , جنس , چربی و کلسترول خون, فشار خون در خویشاوندان درجه ی یک ومصرف چربی اشباع شده, عوامل خطر افرین فشار خون بالا معرفی شده اند.
مطالعه ای که توسط مرکز تحقیق بیماری  گوارشی , دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شده, دریافته است که میزان شیوع اضافه وزن و چاقی در جمعیت ایران به ترتیب 62و2 درصد و 28 درصد می باشد که هر دو در زنان نسبت به مردان رایج تراست . شیوع اضافه وزن در زنان ایرانی در مقایسه با زنان امریکایی بالاتر است . در حالیکه شیوع چاقی در این دو جمعیت به هم نزدیک تر است.
 مردان ایرانی در مقایسه با مردان امریکایی شیوع کمتر اضافه وزن و چاقی دارند. فشار خون در زنان ایرانی نسبت به زنان امریکایی بالاتر است . دیابت شیرین در 6و2 درصد ازمونی ها گزارش شد. سیگار کشیدن در زنان و مردان به ترتیب 2و2 درصد و 33و2 درصد می باشد. همچنین نسبت کمر به باسن درمیان زنان ایرانی 5و96 درصد می باشد که از 19 جمعیت دیگر بسیار بالاتر است . که توسط مرکز تحقیق اندوکرین دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی انجام شده دریافته است که برای هرواحد افزایش BMI نسبت کمر به باسن یا مصرف اسید چرب اشباع شده فشار خون دیاستولیک به ترتیب 6دهم و 9 دهم و 1 میلی متر جیوه افزایش داشته است.
در مطالعه ای مقطعی برروی 8776 فرد شهری و 4719 فرد روستایی , ماده های زیست پزشکی, رژیم غذایی , جمعیت شناختی و اجتماعی اقتصادی بررسی گردید. نتایج نشان داد که 13 و9 مردان و 22و1 درصد از زنان در گروه های سنی 45 تا 49 فشار خون سیستولیک بالاداشتند که این میزان در بالای 70 سالگی به 28و1 در مردان و 42 و3 درصد در زنان رسید. به علاوه 38و9 درصد مردان و 46 و 4 درصد زنان در گروه های سنی 45 تا 69 فشار خون دیاستولیک بالا داشتند که این میزان در بالای 70 سالگی به 47 درصد در مردان و 57 و 3 درصد در زنان رسیده است.
ادامه دارد